نگاهی به تاريخ تئاتر شهرسنندج (سانان دژ)

بقلم؛ محسن رازی

(بخش اول)

تئاتر سنندج در طول حيات هنری خود همواره حضوری فعال در عرصه‌های هنری شهر داشته است. اجراهای نمايشی با حداقل امکانات تنها به خاطر دلبستگی به آن در طول ساليان متمادی هم‌چنان ادامه داشته است. در اين مسير هميشه اماکنی مانند: دبيرستان‌ها، آموزشگاه‌ها، مراکز نظامی و ميادين ورزشی محل اصلی اجراهای نمايشی که تحت تاثير بخشی از فرهنگ بومی کوردی شهر و بخشی نيز زير چتر تاثيرات هنر ملی ايران زمين و جهان قرار داشته است.

مقدمه: « تئاتر اجتماعی‌ترين، مردمی‌ترين و بيدارکننده‌ترين هنرها، با وجود فراز و نشيب‌هايش هم‌چنان به راه تکامل هنريش ادامه می‌دهد. در هزاره‌های اول؛ نمايش جادويی هندی، سايه‌بازی چينی، سوگ‌پردازی يونانی، نمايش‌های دينی مصائب عيسی مسيح، در روم و بعدها شيوه ژاپونی کابوکی، سال 1529 با ورود زنان بازيگر به جای مردان زنانه‌پوش در ايتاليا، تاسيس تئاتر سقف‌دار پاريس سال 1548، سال 1576 آغاز سانسور تئاتر در انگليس و...» ( د. اميرحسين آريان پور ) تئاتر در مسير زاينده خود به عنوان هنر خلاق اجتماعی بيانگر همه ابعاد پوشيده و پنهان زندگی انسان است. از اين روی هميشه دچار تنگناهای گوناگون در حيات هنری خود بوده است. « تئاتر در ايران پس از قرن‌ها سکوت با تاثيری عامه‌پسند و با نمايشاتی مانند: سوگ سياوش، ميرنوروزی، سايه‌بازی، خيمه‌شب‌بازی، بازی تقليدچی‌ها، تعزيه، سياه بازی، کچلک بازی، بقال بازی و... سرانجام نخستين تماشاخانه‌ها در تهران در پارک اتابک، پارک ظل السلطان، پارک امين الدوله، و مدرسه دارالفنون.»(همان) و « درفاصله سال‌های 1323_ 1332 نقش استاد عبدالحسين نوشين و خانم لرتا در تحول تئاتر نو و تجربی ايران با بازی درصحنه تئاترهای سعدی و فردوسی تهران انکار ناپذيراست.» (مصطفي اسکوئی) تاثير اين زوج هنری بر تحولات آتی تئاتر در ايران که برجسته‌ترين هنرمندان تئاتر ايران از تربيت‌ شدگان مکتب هنری آنان‌اند تاثيری شگرف به از خود بجای گذاشت.

تئاتر درسنندج :

پيشينه تئاتر در واقع هنر نمايش در سنندج به شکل مدرن دارای سابقه‌ای 88 ساله است، اما همانند ساير شهرهای ديگر ايران قبل از آن تاريخ بشيوه سنتی، با اين تفاوت تحت تاثير فرهنگ بومی کوردستان با ويژگی‌های خاص محلی خود هماره نمايش‌های سنتی در مراسم‌های مردمی مانند: جشن‌های نوروزی، عروسی‌ها و ساير اعياد، اجرای رسوم مربوط به بارش باران معروف به عروس باران (وه ويه بارانی) و اجرای نقل و نقالی توسط نقالان و شاهنامه‌خوانان برجسته‌ای چون مرشد محمود جهان بين و مرشد باقر محمدنژاد و... هم‌چنين مراسم حکومتی مانند: نمايش‌های ويژه استقبال از امرا و حکمرانان در هنگام ورود به شهر يا جشن‌های ملی و دولتی توسط گروه‌ها و دسته‌جات حرفه‌ای همانند: لوطی‌ها با خرس و انتر، مارگيران،بندبازها، نمايش‌های پهلوانی و اکروباتيک، سياه‌بازی وعروسک‌گردانی هميشه متداول بوده. از جمله نمايش‌های متداول عامه‌پسند مانند: اجرای نمايش‌های پهلوانی در ميدان‌های ورزشی شهر توسط ورزشکاران باستانی کار بومی و غير بومی تا اواسط حکومت پهلوی دوم همچنان شوق ديدار خيل عظيم تماشاچيان را به خود جلب می‌کرد. از آن ميان می‌توان به نمايش‌های مهيج سيرک‌بازی و باستانی‌کاری پهلوان «خليل طريقت پيما» مشهور به خليل عقاب از ورزشکاران صاحب نام ايران، زاده شيراز، هم‌چنين نمايش‌های جذاب پهلوان محمدعلی عليمحمدی از ورزشکاران پر قدرت دارای توان بالای نيروی بدنی نام برد که در نوع خود تماشاچيان زيادی همواره به ديدار عمليات جذاب آنان می‌رفتند اشاره کرد.

نمايشنامه: نادر فرزند شمشير سال1346ش . بازيگران به ترتيب از راست: روانشاد جعفر بنی بشر(سرباز)، روانشاد هادی صديقی(استواردوم)، روانشاد جوان قليخان(سرهنگ)، روانشاد محمد جواد موذن(نادر شاه) و روانشاد هوشنگ معتمدی در نقش(ميرزا مهديخان) محل اجرا سالن دبيرستان شاهپور(سنندج)