از شرافت کادر درمان تا بی‌مهری سیاست‌گذاران؛ بیمارستان‌های تأمین اجتماعی نیازمند حمایت فوری هستند.

يادداشت مدیر مسئول

مراجعه به بیمارستان شهید لواسانی سازمان تأمین اجتماعی در شرق تهران، فرصتی بود تا از نزدیک بخشی از واقعیت‌های نظام درمانی این سازمان دیده شود؛ مرکزی که اگرچه قدمت ساخت آن به سال‌های پیش از انقلاب بازمی‌گردد، اما قرار گرفتن آن در مجاورت جنگل سرخه‌حصار و طبیعت زیبای اطراف، فضایی متفاوت برای بیماران و مراجعه‌کنندگان ایجاد کرده است. حضور پرندگان و حیوانات در حاشیه این مرکز درمانی، تصویری از همزیستی آرام انسان و طبیعت را در کنار یک مجموعه خدماتی رقم زده است.

اما آنچه بیش از هر چیز در این مرکز قابل توجه است، سرمایه انسانی ارزشمند آن است؛ پرسنلی که با وجود سختی‌های فراوان شغلی، فشار کاری، شیفت‌های سنگین و مسئولیت حساس درمان بیماران، با صبوری، اخلاق حرفه‌ای و حفظ کرامت انسانی با مراجعه‌کنندگان برخورد می‌کنند. رفتار مسئولانه کادر درمان این بیمارستان نشان می‌دهد که مدیریت مبتنی بر مردم‌داری و احترام به ارباب رجوع می‌تواند حتی در شرایط دشوار نیز کیفیت خدمات را حفظ کند.

بی‌تردید مدیران و کارکنان این مجموعه درمانی شایسته قدردانی هستند و لازم است وزارت بهداشت و سازمان تأمین اجتماعی توجه ویژه‌ای به چنین نیروهایی داشته باشند؛ چرا که رضایتمندی بیماران تنها با تجهیزات و ساختمان حاصل نمی‌شود، بلکه بخش مهمی از آن به انگیزه، آرامش و رضایت کارکنانی بازمی‌گردد که در خط مقدم خدمت‌رسانی قرار دارند.

با این حال، برخی مشکلات زیرساختی و شهری این مرکز نیازمند رسیدگی فوری است. مسیر دسترسی بیماران به بیمارستان، به‌ویژه برای سالمندان و بیماران، نیازمند تقویت حمل‌ونقل عمومی و اختصاص خطوط مناسب اتوبوس و تاکسی است. همچنین وضعیت آسفالت و مسیرهای داخلی بیمارستان که گاه موجب آسیب و دشواری جابه‌جایی بیماران با آمبولانس و ویلچر می‌شود، باید در اولویت اقدامات اصلاحی قرار گیرد.

در کنار این مسائل، گلایه‌های تعدادی از کارکنان درمانی درباره سختی کار، فشار روحی و جسمی و کمبود توجه به شرایط آنان نیز موضوعی جدی است. بسیاری از همین نیروها در دوران بحران‌ها و حتی شرایط جنگی، شبانه‌روزی و بدون چشمداشت به خدمت ادامه داده‌اند؛ اما پرسش اینجاست که آیا حمایت و قدردانی متناسب با این فداکاری‌ها نیز صورت گرفته است؟ به تعبیر حافظ با اندکی تغییر:

«هر خدمتی که کردند بی‌مزد بود و منت

یا رب مخواه کس را مخدوم بی‌عنایت»

واقعیت این است که مراکز درمانی سازمان تأمین اجتماعی متعلق به جامعه‌ای هستند که سال‌ها از حقوق و دستمزد خود برای آینده خویش حق بیمه پرداخت کرده‌اند. این سازمان و مجموعه اقتصادی وابسته به آن، از جمله شرکت‌های شستا، اگر به شکل صحیح و حرفه‌ای مدیریت شوند، می‌توانند پشتوانه‌ای بزرگ برای ارتقای کیفیت خدمات درمانی، بهبود شرایط کارکنان و افزایش رضایتمندی بیمه‌شدگان باشند.

اما یکی از چالش‌های جدی سال‌های گذشته، انباشت بدهی‌های دولت به سازمان تأمین اجتماعی بوده است؛ بدهی‌هایی که بارها از سوی مسئولان و نمایندگان بازنشستگان مطرح شده و طبق اظهارات رئیس کانون عالی بازنشستگان، رقم آن به حدود ۴۸۶ هزار میلیارد تومان رسیده است. این منابع اگر به‌موقع پرداخت و در مسیر درست سرمایه‌گذاری می‌شد، می‌توانست بخش قابل توجهی از مشکلات مالی، رفاهی و درمانی این سازمان را کاهش دهد.

انتظار جامعه بازنشستگان این است که دولت‌ها به جای نگاه کوتاه‌مدت به منابع تأمین اجتماعی، این سازمان را به عنوان یک نهاد متعلق به بیمه‌شدگان و صاحبان اصلی آن ببینند. برداشت از منابع این صندوق بدون توجه به تعهدات قانونی، فشار مضاعفی بر بازنشستگان و کارکنان درمانی وارد می‌کند و اعتماد عمومی را کاهش می‌دهد.

امروز بیش از هر زمان دیگری، بازنگری در سیاست‌های اداره تأمین اجتماعی، پرداخت کامل بدهی‌های دولت و توجه جدی به رفاه و معیشت کادر درمانی این سازمان ضروری است. کارکنانی که با اخلاق، تعهد و مسئولیت‌پذیری چراغ خدمت را روشن نگه داشته‌اند، شایسته حمایت واقعی هستند؛ چرا که حفظ کرامت بیمار، از مسیر حفظ کرامت خدمتگزاران نظام سلامت می‌گذرد. یک ناهمگونی مشهود میان «تعهد کاری» و «حمایت سازمانی» وجود دارد. کارکنانی که در خط مقدم خدمت هستند (به‌ویژه در دوران بحران)، دچار فرسودگی شغلی شده‌اند. فقدان نظام جبران خدمت و انگیزشی متناسب، نه تنها بر رفاه کارکنان بلکه بر پایداری کیفیت خدمات در بلندمدت سایه افکنده است.

مسعود جهانگیری

دکترای جامعه شناسی سیاسی